online pharmacy without a prescription
Bingöl SOLHAN - || Zazaca || Zaza Edebiyatı


Zaza Edebiyatı



İlk Zazaca kitap , Osmanlı döneminde Rusya'ya savaşa gönderilen Zazaların dilini inceleyen dilbilimci Peter Lerch tarafindan 1850 yılında yazılmıştır. Diğer iki önemli eser dini kitaplardır. "Mewlid" adında iki kitap, ilki "Ahmedé Xasi" tarafından 1899'da ve diğeri "Osman Efendio Babıc" tarafından 1933'de Şam'da yayınlanmıstır. Bunun yanında Tunceli'ye özgü koç heykelli mezar taşlarının üzerinde Arap alfabesiyle yazılmış Zazaca yazılar tespit edilmiştir.

Zazaca Latin harfleri ile Avrupa'ya göç eden Zazalar tarafından yazılmıştır. Ardından İstanbul'da Zazaca kitap ve dergiler çıkarılmıştır. 2004'te yapılan AB uyum paketlerinden sonra, TRT Pazartesi günleri otuz dakikalık Zazaca yayın yapmaktaydı. Devlet tarafından 2009 yılında yayına giren Kürtçe kanal TRT-6'de de 10 dk Zazaca haber şeklinde bu kanala kaydırıldı. Ayrıca Yol TV, Su TV gibi Alevi televizyonlarında müziğine yer verilmektedir.

Avrupa'da çıkan Ware, Tija Sodıri, Kormışkan, Piya, Ayre, ZazaPress, Pir, Raştiye, Vate gibi dergiler dışında, İstanbul'da Tij Yayınları ve Vate Yayınları tarafından Zaza dilinde kitaplar yayınlanmaktadır. Ayrıca Dersim (Tunceli)'de yayınlanan ilk Zazaca gazete ise Munzur Haber'dir. Türkiye'de tamamı Zazaca olarak yayınlanan ilk dergi ise Erzurum'da yayınlanan "Vatı" dergisidir. Halen Malatya'da Miraz adında iki aylık felsefe ve edebiyat dergisi yayınlanmaktadır. Ayrıca Kürt sinemacı Yılmaz Güney'in Duvar filmi, tarihte Zazaca'nın sinemada kullanıldığı ilk film olması nedeniyle önemlidir. Zazaca'nın kullanıldığı diğer filmler arasında şunlar sayılabilir.

  • Beyaz Melek, Mahsun Kırmızıgül
  • Tüyü Takip Et (Perre Dıma So), Nuray Şahin (İlk Zazaca uzun metrajlı film olarak kabul edilmektedir; Zazaca-Almanca)
  • Şahsenem, Star Tv (dizi müziği)
  • Can Baz (belgesel)
  • Was (Ot) (belgesel), Caner Canerik.
  • Dersim 38 (belgesel)
Zazaca yazıya geç geçirildiği için sözlü edebiyatı oldukça zengindir. Zazaca'da deyr(türkü), kılam(şarkı), dêse(ilahi), şanke(fabıl), hêkati(öykü), qesê werênan(atasözleri ve deyimler)... gibi sözlü edebiyat ürünleri oldukça fazladır.

Bazı Zazaca Eserler:

  • Mesut ÖZCAN "Zazaca-Türkçe Sözlük"Kaynak Yayınları, İstanbul 1997
  • Fahri Pamukçu, "Gıramerê Zazaki" (Gramer), Tij Yayınları, İstanbul 2002.
  • Zülfü Selcan, Grammatik Der Zaza Spreche(Zaza Dili Grameri)
  • Ali Himmet Dağ, "Mısaibê Mı Mase" (Şiir), Kendi Yayınevi, Hollanda 2002.
  • M. Jacobson, "Rastnustena Zonê Ma" (Gramer), Tij Yayınları, İstanbul.
  • Sait Çiya, "Her Çi Beno Sanike" (Roman), Tij Yayınları, İstanbul.
  • Faruk Iremet, "Dilimiz Zazaca, Zonê Ma Zazaki" İremet Yayınları, Eylül/Elun, 1996, Stockholm/Sweden, ISBN: 91-972069–8-9
  • Faruk İremet, "Antolojiyê hozanwanê Swêdi" İremet Yayınları, 1995, About Swedish writers, ISBN: 91-972069-0-X
  • Faruk İremet "Zeritenık" Poems, İremet Yayınları, 1996, ISBN: 91-972069-7-0
  • Faruk İremet "Rondıkê Çavên ti" Poems, 1993, APEC, Stockholm/Sweden ISBN: 91-87730-27-8
  • Koyo Berz "Namdarê Sêweregı" İremet Yayınları, 1995, Stockholm/Sweden ISBN: 91-972069-6-2
  • Koyo Berz "Kole Nêba" Poems, İremet Yayınları, 1995, Stockholm/Sweden ISBN: 91-97-2069-3-4
  • Koyo Berz "Ewro şori, meştı bêri" Novel, İremet Yayınları1996, ISBN: 91-972069-3-4
  • Koyo Berz "gramerê zazaki" Grammar, İremet Yayınları, 2002, Stockholm/Sweden ISBN: 91-973977-1-7
  • Terry Lynn Todd "A grammar of Dimili—Also known as Zaza" About the zazaish grammar, second edition İremet Yayınları, 2002, Stockholm/Sweden, ISBN: 91-973977-0-9
  • Safiya Pak "Xeribey ıd, keye dı / In der fremde zu hause" Poems, İremet Yayınları, 1997 ISBN: 91-972069-9-7
Bazı Zazaca kelimeler ve Türkçe karşılıkları

Zazaca ve Diğer İrani Diller (Frankfurt Üniversitesi Tarafından Hazırlanmıştır)
Namê to çıko?/çıto?/çıçiyo? : adın ne?
Namê şıma çıko?/çıto?/çıçiyo? : isminiz nedir?
Tı çend serre" Tı çond serriya? : kaç yaşındasın?
Senêna, rında? / çıturia, wesa? / Tı senin hol ?: nasılsın iyi misin?
Tı weş be / berxudar be : sağol, (teşekkür).
Teşekür konu / tesekur kenane : teşekkür ederim.
Heq raji bo / Homa to ra razi bu : Allah senden razı olsun.
ını çınaw In çıto? / Nu çıko? : bu nedir?
Tı se kena ? : ne yapıyorsun?
Şıma xêr amey/ Sıma xêr amê : Hoşgeldiniz
est/ esto / esta : var
çin/ çino / çina : yok
Yâ / Heya : evet
 : hayır
şo : git
 : gel
vace / vaje / vaze : söyle
Tı sa vana / Tı vuni se : Ne diyorsun?
bon : ev (konut) (ing: house)
çê/keye : ev (ing: home)

renkler

khewe / moy : mavi
kesk / zırg : yeşil
gewr : gri
çeqer / zerd : sarı
sur : kırmızı
sis / sıpê : beyaz
sia / şia : siyah
qewa : kahverengi
khez / khej : sarışın (insanlar için)

akrabalık

mae / dae : anne
pi / bav : baba
wae : kızkardeş
bıra : erkek kardeş
ma u pi : ebeveyn
ap / ded : amca
najni / datcéni / naçıki : amcanın karısı
xal : dayı
xalcêni : dayının karısı
amıke : hala
xalıke / yayik :teyze


Zazaca Ve Bazı Diller Arasında Bir Karşılaştırma
 
Zazaca          Türkçe     Kürtçe(Kurmanci)   İngilizce  Farsça
BalişnayastıkBalinjpillowbâleş
Berbaeneağlamakgirîncrygerye
Deweköydê / gundvillagedeh
ostoratEsp / êstirhorseasp / astar
Heq / Humatanrıxwedêgod / deityxoda
Bêçıkı / Gıştparmaktili/bêçî/engustfingerangoşt
Mase / Mosabalıkmasîfishmahi
Tarikaranlıktarîdarktarîk
Vızedünduhyesterdaydirouz
Waştisözlü / nişanlıdergisîfiancénâm-zad
xozdomuzxoz, beraz / berezpigxok









Bu Sayfanın Geldiği Adres
Bingöl SOLHAN -
http://www.solhan.net

Bu Sayfanın Adresi:
http://www.solhan.net/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=96